• A
  • A
  • A

choroba zwyrodnieniowa stawów

Podziel się
Wyślij e-mailem

Choroba zwyrodnieniowa stawów dotyka najczęściej osoby starsze (cierpi na nią ponad 60% osób powyżej 60 roku życia), w większości kobiety. Jednakże choroba zwyrodnieniowa może występować także u osób młodych, których stawy narażone są na przeciążenia np. u osób z nadwagą, wysokich, wykonujących ciężkie prace fizyczne. Szacuje się, że w Polsce na chorobę zwyrodnieniową choruje około 2 miliony osób. Jest to postępująca choroba o powolnym przebiegu z okresami zaostrzeń i ustępowania objawów (remisji). Przebieg choroby zależy od umiejscowienia zmian zwyrodnieniowych (najczęściej stawy biodrowe, kolanowe i kręgosłupa) oraz od stopnia ich nasilenia.

Przyczyny choroby zwyrodnieniowej stawów:

  • Przebyte urazy ostre i przewlekle (np. urazy sportowe, długotrwała, wymuszona pozycja podczas pracy , przeciążenia)
  • Wady wrodzone układu kostno – stawowego
  • Zaburzenia endokrynologiczne (cukrzyca, niedoczynność tarczycy, otyłość)
  • Czynniki genetyczne (częste występowanie rodzinne)

Choroba zwyrodnieniowa stawów dotyczy głównie chrząstek stawowych, które początkowo stopniowo stają się cieńsze z powodu zmniejszonej zawartości wody. W chrząstkę wnikają naczynia krwionośne, gromadzą się wysięki (płyny zapalne), które wraz z cytokinami (czynniki prozapalne) prowadzą do destrukcji stawu. W chrząstce i otaczającej kości powstają cysty osłabiające kość. Oderwane części kostne i chrzęstne ulegają wchłonięciu lub zdeponowaniu w błonie maziowej stawów. Dochodzi do pogrubienia torebki stawowej i więzadeł okołostawowych. Równocześnie toczą się procesy naprawcze (wyrośla kostne na granicy chrzęstno – kostnej), proces zapalny prowadzi do zbliznowaceń. W późniejszych etapach dochodzi do zaników mięśni szkieletowych otaczających staw. Wszystkie te zmiany prowadzą do ograniczenia czynności stawu.

Początek choroby zależy od stopnia przeciążenia stawów, nieprawidłowości w budowie chrząstki stawowej i tkanek okołostawowych.

Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów:

  • Ból stawów pojawiający się przy ruchach po okresie spoczynku
  • Bóle spoczynkowe (nocne) powodowane przez stan zapalny
  • Ograniczenie ruchomości stawów
  • Zmiany w chorobie zwyrodnieniowej stawów w zależności od lokalizacji zmian:
  • Stawy drobne dłoni – wyniosłości kostne – guzki Heberdena (stawy międzypaliczkowe dalsze-w okolicy paznokci) i Boucharda (stawy między paliczkowe bliższe)
  • Stawy kolanowe – torbiele (cysty podkolanowe często prowadzące do pęknięcia kaletki maziowej i wypłynięcia wysięku pomiędzy mięśnie podudzia, w wyniku czego tworzą się obrzęki podudzia)
  • Stawy kręgosłupa (choroba zwyrodnieniowa stawów kręgosłupa) – nieprawidłowe (odwodnione) krążki międzykręgowe powodują zmniejszenie przestrzeni międzykręgowej (często opisywane w RTG kręgosłupa obniżenie wysokości krążków międzykręgowych). Ból pojawia się nie tylko podczas ruchów (np. głową – kręgosłup szyjny) ale i w pozycji stojącej. Tępe bóle pleców świadczą o zajęciu stawów krzyżowo – żebrowych. Ograniczenie ruchomości kręgosłupa wynika z zajęcia minimum trzech sąsiadujących ze sobą kręgów. Może dojść do wypadnięcia zawartości krążka międzykręgowego (tzw. przepuklina jądra miażdżystego) objawiającego się nagłym, silnym bólem kręgosłupa.

Powikłania występujące w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów:

  • Zwężenie naturalnych przestrzeni dla struktur nerwowych (korzeni nerwów wychodzących z rdzenia kręgowego i samego rdzenia kręgowego) mogące powodować objawy neurologiczne wynikające z ucisku na te struktury. Najczęstsze są tak zwane objawy korzeniowe – czyli ból z promieniowaniem wzdłuż przebiegu uciśniętego nerwu. Przykładowo w tzw. rwie kulszowej występuje ból odcinka lędźwiowego kręgosłupa z promieniowaniem do kończyny dolnej wzdłuż bocznej powierzchni uda i podudzia. Może dojść do nagłych ubytkowych objawów neurologicznych – osłabienia kończyny, osłabienia czucia w obrębie kończyny i zaburzeń w oddawaniu moczu i stolca – są one wskazaniem do pilnej hospitalizacji gdyż jedynym skutecznym leczeniem może być interwencja neurochirurgiczna.
  • Ześlizgnięcie się kręgu (tzw. kręgozmyk), również z możliwymi objawami neurologicznymi
  • Nagłe zablokowanie stawu (spowodowane oderwaniem się fragmentów kości i chrząstki i przemieszczeniem się ich do jamy stawowej)

Profilaktyka choroby zwyrodnieniowej stawów

  • Obniżenie masy ciała już o 5 kg może zmniejszyć ryzyko choroby aż o 50 %
  • Korekta wad postawy
  • Odciążenie chorych stawów (laska zawsze po stronie przeciwnej do chorego stawu), ograniczenie dźwigania ciężkich przedmiotów
  • Umiarkowana aktywność fizyczna z okresami odpoczynku odciążającymi staw

Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

  • Leczenie farmakologiczne
  • Leczenie operacyjne (np. endoprotezoplastyka, osteotomia korygująca oś kończyny dolnej, arteodeza – unieruchomienie stawu, artroskopia)
  • Niesterydowe leki przeciwzapalne (np. ketoprofen, diklofenak) – wiążą się z ryzykiem uszkodzenia śluzówki żołądka (u 30 % pacjentów rozwija się choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy) oraz z innymi działaniami niepożądanymi szczególnie przy przewlekłym stosowaniu
  • Inne leki przeciwbólowe (np. paracetamol)
  • Leki, których aktywnym składnikiem jest solanka siarczkowa (bals sulphur żel) lub zagęszczony wodny wyciąg borowinowy (reumogel – żel borowinowy, maść borowinowa). Mają one działanie wielotorowe: przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwobrzękowe. Jony siarki przenikając do stawów i otaczających je tkanek biorą udział w syntezie kwasu chondroitynosiarkowego, który jest głównym budulcem chrząstki stawowej, dzięki czemu stymulowany jest proces regeneracji uszkodzonej chrząstki stawowej. Aktywne składniki borowin zmniejszają stężenie interleukiny IL-1 oraz TNF-alfa – czynników potęgujących stan zapalny oraz podnoszą poziom cytokin, które działają ochronnie na chrząstkę stawową. Leki te nie wykazują działań niepożądanych, mogą być więc stosowane niemal u wszystkich chorych, również w długim okresie. Wykorzystywane także w zabiegach jonoforezy i fonoforezy w zakładach fizykoterapii.

  • Leki podawane dostawowo (glikokortykosteroidy, hialuroniany) – wielokrotne podawanie może prowadzić do zniszczenia stawów.
  • Leczenie uzdrowiskowe – skuteczne, pozbawione działań ubocznych. Wykorzystuje się w nim naturalne kopaliny, fizykoterapię i kinezyterapię. W uzdrowiskach prowadzona jest również profilaktyka choroby zwyrodnieniowej stawów i promocja zdrowia.
    • Osoby które z różnych względów nie mogą skorzystać z leczenia uzdrowiskowego, mogą stosować leki których aktywne składniki pochodzą z kopalin uzdrowiskowych (bals sulphur żel, reumogel, maść borowinowa). Leki te są dostępne bez recepty i stosowane w formie wcierań w chore stawy 2-3 razy dziennie w seriach 3 – tygodniowych. Leki te mogą być stosowane także przez pacjentów z przeciwwskazaniami do klasycznych zabiegów uzdrowiskowych (kąpiele, okłady, zawijania, etc).

Nie możesz wyjechać do uzdrowiska? Używaj leków pochodzenia uzdrowiskowego! Kliknij i dowiedz się gdzie możesz je kupić.

  • Fizykoterapia, szczególnie z wykorzystaniem leków na bazie naturalnych mineralnych wód siarczkowych i borowin (peloidów) ze źródeł uzdrowisk Busko–Zdrój i Solec–Zdrój. Są to między innymi zabiegi:

Zobacz również:
reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
choroba Bechterewa (ZZSK)

Czytaj dalej >>>