• A
• A
• A

reumatoidalne zapalenie stawów

Jest to przewlekła, zapalna, immunologicznie zależna choroba, w której komórki układu odpornościowego organizmu człowieka błędnie identyfikują jako obce niektóre komórki własnego organizmu i rozpoczynają procesy zapalne prowadzące do ich niszczenia. Określa się ją jako chorobę układową, ponieważ pomimo, że pierwotnie obejmuje ona błonę maziową stawów zmiany patologiczne mogą dotyczyć także wielu różnych układów (np. ruchu, krążenia, wydalniczego) i narządów.

 

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów:

• Sztywność poranna stawów trwająca ponad 1 godzinę – charakterystyczny, często pierwszy objaw choroby spowodowany gromadzącym się w godzinach nocnych w chorych stawach wysiękiem (płynem zapalnym).
• Stany podgorączkowe, spadek masy ciała, ogólne osłabienie, bóle mięśniowe – często występują w początkowej fazie choroby jako ogólna reakcja organizmu na toczący się proces patologiczny.
• Ból, obrzęk, zwiększone ucieplenie, ból podczas ucisku (będące objawem toczącego się procesu zapalnego) symetrycznych stawów i tkanek okołostawowych rąk i stóp, oraz zazwyczaj w późniejszej fazie choroby także stawów „dużych” – kolanowych, barkowych i łokciowych.
• Zmiany w ścięgnach i więzadłach, zaniki w mięśniach międzykostnych prowadzące do uszkodzenia aparatu ruchu.

Objawy zajęcia narządu ruchu w zależności od lokalizacji procesu zapalnego:

• Stawy rąk i stóp. Choroba dotyczy najczęściej stawów międzypaliczkowych bliższych, śródręczno – paliczkowych, nadgarstkowych rąk i śródstopnopaliczkowych stóp. Charakterystyczne jest ulnarne (łokciowe) odchylenie rąk, podwichnięcia dłoniowe paliczków, zmiany w wyglądzie palców – tzw. palce „łabędzia szyja”, „butonierkowate”, „teleskopowe” – spowodowane są zniszczeniem ścięgien i więzadeł i skróceniem paliczków rąk. Często obserwuje się opadanie palców lub tzw. palce „zatrzaskujące”. W wielu przypadkach powstają gangliony – czyli zbiorniki wypełnione galaretowatą treścią wywodzące się z pochewek ścięgien. Może dojść do ucisku na nerw pośrodkowy przebiegający na pewnym odcinku w wąskim kanale kostno – więzadłowym, co daje objawy tzw. zespołu cieśni nadgarstka (drętwienie palców od kciuka do palca serdecznego, głównie w godzinach nocnych i nad ranem). Zajęcie stawów nadgarstkowych może prowadzić do ich unieruchomienia (ankylozy). Zajęcie stawów skokowych i stóp objawia się obrzękiem w okolicy kostek, bólem przy ucisku i chodzeniu. Może dojść do zerwania ścięgien spowodowanego tworzącymi się guzkami reumatoidalnymi oraz podwichnięcia stawów i deformacji palców stóp.
• Stawy łokciowe. Ból, ograniczenie wyprostu i stopniowo powstające przykurcze zgięciowe.
• Stawy barkowe. Bóle, obrzęki okolicy stawów, stopniowe ograniczenie ruchomości
• Stawy kolanowe. Pierwszym objawem może być zanik mięśnia czworogłowego uda. Pojawiają się obrzęki stawów, przykurcze zgięciowe, wypuklenie zewnętrznej części stawu nasilające się przy ucisku rzepki. Częstym powikłaniem jest torbiel podkolanowa (Bakera) powstająca w wyniku nadmiernej produkcji płynu stawowego w przebiegu procesu zapalnego i jego wycieku poza jamę stawową przez uszkodzoną torebkę. W przypadku pęknięcia torbieli dochodzi do bólu i obrzęku okolicy łydek.
• Stawy biodrowe. Bóle w okolicy pachwin nasilające się przy chodzeniu, ograniczenie ruchomości (głównie rotacji do wewnątrz). Postępujące zmiany prowadzą do ustawienia kończyny w zgięciu i rotacji zewnętrznej.
• Stawy kręgosłupa. Najczęściej zmiany dotyczą odcinka szyjnego kręgosłupa. Dochodzi do ograniczenia jego ruchomości (głównie skrętu w bok), bólów, podwichnięć w stawach, mikrozłamań, uszkodzeń w obrębie krążków międzykręgowych i ich wypadania.
• Stawy skroniowo – żuchwowe. Również dość często zajęte przez proces chorobowy , co skutkuje trudnością w otwieraniu ust, a tym samym w jedzeniu i mówieniu.

Zmiany pozastawowe towarzyszące reumatoidalnemu zapaleniu stawów

Najczęściej występują u pacjentów ze stwierdzoną we krwi obecnością czynnika reumatoidalnego (RF). Mogą obejmować wiele narządów: wzrok, osierdzie, nerki oraz powodować zaburzenia hematologiczne (głównie niedokrwistość z niedoboru żelaza). U ok. 30 % chorych występują guzki reumatoidalne, zazwyczaj na wyprostnych powierzchniach stawów, w miejscach narażonych na ucisk. Są to niebolesne guzki podskórne, będące wyrazem zapalenia małych naczyń krwionośnych w tkankach miękkich. Często występują w okolicy potylicy oraz stawów łokciowych i dłoni.

Diagnostyka reumatoidalnego zapalenia stawów

Podstawowe znaczenie ma wywiad i badanie lekarskie. Konieczne jest RTG z oceną skali zmian destrukcyjnych w stawach, USG oceniające strukturę stawów, ścięgien i mięśni, niekiedy także badanie rezonansu magnetycznego.

Badania laboratoryjne: Morfologia i rozmaz krwi, OB, oznaczenie poziomu białka C- reaktywnego (CRP), badania serologiczne (czynnik reumatoidalny – RF, przeciwciała anty CCP), badanie ogólne moczu, badanie płynu stawowego.

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów powinno być kompleksowe:

• Farmakologiczne:
  • Leki modyfikujące przebieg choroby oraz leki biologiczne – działanie przyczynowe
  • Niesterydowe leki przeciwzapalne oraz glikokortykosteroidy – głównie działanie przeciwbólowe oraz działanie przeciwzapalne. Niestety ich stosowania (zwłaszcza długotrwałe) wiąże się z możliwością wystąpienia wielu działań niepożądanych takich jak: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, odczyny alergiczne, zaburzenia pracy szpiku (czego rezultatem może być np. niedokrwistość), zaburzenia pracy układu nerwowego (bóle i zawroty głowy). Niekiedy NLPZ są przyczyną krwawień z przewodu pokarmowego oraz wrzodów żołądka i dwunastnicy.
  • Leki wytwarzane z naturalnych kopalin leczniczych (mineralna woda siarczkowa, borowina) takie jak: bals sulphur żel, reumogel – żel borowinowy oraz maść borowinowa – działanie przeciwbólowe oraz przeciwzapalne. Ponieważ nie wykazują działań niepożądanych, w przeciwieństwie do innych grup leków mogą być stosowane prawie u wszystkich chorych, również w terapii długotrwałej. Leki te mogą być także stosowane w zakładach fizykoterapii, w zabiegach jonoforezy i fonoforezy. Dostępne są bez recepty w aptekach i sklepach zielarskich na terenie całego kraju.
• Operacyjne (reumoortopedia)
• Rehabilitacja – najskuteczniejsza w ramach lecznictwa uzdrowiskowego. W uzdrowiskach świętokrzyskich: Busko-Zdrój i Solec-Zdrój chorych skutecznie leczy się wodami siarczkowymi (kąpiele mineralne) i borowinami. Niestety ze względu na ograniczenia związane z liczbą miejsc w sanatoriach, możliwościami finansowymi lub czasowymi osób chorych a także z przeciwwskazaniami do zabiegów bodźcowych (np. choroby układu sercowo-naczyniowego) leczenie sanatoryjne nie jest dostępne dla każdego. Alternatywą jest stosowanie kuracji z użyciem leków na bazie zagęszczonego wodnego wyciągu borowinowego i solanki siarczkowej.

Zobacz również:
choroba zwyrodnieniowa stawów
choroba Bechterewa (ZZSK)

Czytaj dalej >>>