Recesja dziąseł a paradontoza

Recesja dziąseł sprawia, że zęby wyglądają na dłuższe, a ich szyjki lub korzenie stają się częściowo odsłonięte. Taka zmiana może powodować nadwrażliwość i utrudniać dokładne oczyszczanie, ale nie zawsze oznacza paradontozę.

Cofanie się dziąseł może wynikać zarówno z nieprawidłowej techniki szczotkowania czy uwarunkowań anatomicznych, jak i z zapalenia przyzębia prowadzącego do utraty tkanek podtrzymujących ząb. Ustalenie przyczyny ma zasadnicze znaczenie, ponieważ od niej zależy, czy wystarczy zmiana codziennych nawyków, czy potrzebne będzie leczenie periodontologiczne.

Recesja dziąseł – czym jest i jak ją rozpoznać?

Recesja dziąseł to przesunięcie brzegu dziąsła w kierunku korzenia zęba, przez co odsłania się część jego powierzchni, która normalnie powinna pozostawać przykryta tkanką. Najbardziej widocznym objawem jest wrażenie, że ząb stał się dłuższy, ale można też zauważyć nierówną linię dziąseł, niewielkie zagłębienie przy szyjce zęba albo różnicę w wysokości dziąsła po obu stronach łuku.

Odsłonięta powierzchnia korzenia bywa bardziej żółtawa niż szkliwo i może reagować bólem na zimne, gorące, kwaśne lub słodkie produkty, a także na dotyk szczoteczki.

Recesja może dotyczyć jednego zęba albo wielu miejsc jednocześnie. Sama obserwacja w lustrze nie pozwala jednak stwierdzić, czy doszło również do utraty kości i przyczepu, dlatego każda wyraźna lub postępująca zmiana linii dziąseł powinna zostać oceniona przez dentystę.

Paradontoza – kiedy recesja dziąseł staje się poważnym zagrożeniem

Cofanie się dziąseł staje się szczególnie niepokojące, gdy towarzyszy zapaleniu przyzębia, potocznie nazywanemu paradontozą. W tej chorobie proces zapalny obejmuje nie tylko brzeg dziąsła, ale również tkanki utrzymujące ząb w zębodole. Dochodzi wówczas do utraty przyczepu łącznotkankowego i zaniku kości, a między zębem a dziąsłem mogą tworzyć się pogłębione kieszonki, w których gromadzą się bakterie i osad.

Przewlekłe zapalenie przyzębia może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnego bólu, mimo że pojawiają się krwawienie, cofanie dziąseł, nieprzyjemny zapach z ust oraz stopniowa ruchomość lub przemieszczanie zębów. Ból, obrzęk i ropna wydzielina świadczą już o zaostrzeniu stanu zapalnego i wymagają szybkiej konsultacji stomatologicznej.

Recesja dziąseł a paradontoza – kluczowe różnice i powiązania

Recesja dziąseł i paradontoza mogą, ale nie muszą występować jednocześnie. Recesja jest zmianą położenia brzegu dziąsła, natomiast paradontoza – chorobą zapalną prowadzącą do uszkodzenia tkanek podtrzymujących ząb. W przebiegu zapalenia przyzębia recesja może się pojawiać lub pogłębiać, ale może mieć również zupełnie inne przyczyny.

• Recesja dziąseł polega na odsłonięciu szyjki zębowej lub korzenia zęba wskutek obniżenia linii dziąseł.
• Paradontoza to zapalenie przyzębia związane z utratą przyczepu łącznotkankowego i kości wyrostka zębodołowego.
• Recesja może występować bez paradontozy, np. w wyniku zbyt silnego szczotkowania, cienkiej i delikatnej budowy dziąseł, nieprawidłowego ustawienia zęba albo miejscowego urazu.
• Paradontoza może rozwijać się bez wyraźnej recesji, zwłaszcza gdy dominują pogłębione kieszonki przyzębne i utrata kości niewidoczna podczas zwykłej obserwacji.
• W przebiegu paradontozy recesja może się pogłębiać, ponieważ stan zapalny prowadzi do zaniku tkanek utrzymujących ząb.
• Sama recesja nie przesądza o rozpoznaniu paradontozy, dlatego konieczne jest badanie stomatologiczne obejmujące m.in. ocenę głębokości kieszonek, krwawienia i stanu kości.

Najważniejsza różnica polega więc na tym, że recesja jest widoczną zmianą położenia dziąsła, a paradontoza – chorobą obejmującą głębiej położone struktury przyzębia.

Dlaczego dochodzi do cofania się dziąseł?

Recesja dziąseł może mieć kilka przyczyn, a u jednej osoby często nakładają się na siebie czynniki mechaniczne, anatomiczne i zapalne. Do najczęstszych należą:

• zbyt mocne szczotkowanie zębów – duży nacisk, twarde włosie i poziome „szorowanie” mogą stopniowo uszkadzać brzeg dziąsła, szczególnie w okolicy kłów i zębów przedtrzonowych;
• cienka i delikatna budowa dziąseł – niewielka grubość tkanek zwiększa podatność na ich cofanie, zwłaszcza gdy ząb jest wysunięty poza prawidłowy zarys łuku;
• nieprawidłowe ustawienie zębów – stłoczenia, wychylenia i rotacje mogą sprawiać, że wokół części korzenia pozostaje mniej kości i dziąsła;
• płytka bakteryjna i kamień nazębny – podtrzymują stan zapalny, który może prowadzić do utraty tkanek przyzębia;
• zapalenie przyzębia – w jego przebiegu dochodzi do zaniku przyczepu i kości, a brzeg dziąsła może przesuwać się w stronę korzenia;
• urazy miejscowe – źle dopasowana proteza, element aparatu ortodontycznego, nieprawidłowo wykonane wypełnienie lub piercing wargi i języka mogą przewlekle drażnić tkanki;
• leczenie ortodontyczne – nie powoduje recesji automatycznie, ale ryzyko może wzrosnąć, jeśli ząb jest przemieszczany poza obrys kości lub współistnieją cienkie dziąsła i stan zapalny;
• palenie tytoniu – zwiększa ryzyko chorób przyzębia i pogarsza gojenie tkanek;
• wiek – recesje obserwuje się częściej u osób starszych, ale nie są one nieuniknionym skutkiem starzenia.

Ustalenie dominującej przyczyny ma kluczowe znaczenie, ponieważ inaczej postępuje się przy recesji wywołanej urazem szczoteczki, a inaczej przy zmianach związanych z paradontozą.

Jak zatrzymać recesję dziąseł?

Cofnięte dziąsło zwykle nie wraca samoistnie na wcześniejsze miejsce, ale w wielu przypadkach można zatrzymać dalsze pogłębianie się recesji. Najważniejsze jest rozpoznanie i usunięcie czynnika, który uszkadza tkanki lub podtrzymuje stan zapalny.

• Zmień technikę szczotkowania – używaj szczoteczki z miękkim lub bardzo miękkim włosiem, nie dociskaj jej nadmiernie i unikaj energicznego szorowania w poziomie. Włosie powinno delikatnie oczyszczać granicę zęba i dziąsła, a nie przesuwać czy drażnić tkanki.
• Dokładnie usuwaj płytkę nazębną – szczotkuj zęby dwa razy dziennie i codziennie oczyszczaj przestrzenie międzyzębowe. Stan zapalny związany z zalegającym biofilmem może sprzyjać dalszej utracie tkanek przyzębia.
• Usuń czynniki drażniące – dentysta powinien sprawdzić, czy dziąsła nie są uszkadzane przez źle dopasowaną protezę, aparat, wystający brzeg plomby drażniący dziąsło, piercing albo nieprawidłowy zgryz lub nierównomierne obciążanie zębów podczas gryzienia.
• Podejmij leczenie stanu zapalnego – zapalenie dziąseł związane z płytką może ustąpić po skutecznym usunięciu biofilmu i kamienia. Zapalenie przyzębia wymaga natomiast profesjonalnego leczenia, którego zakres zależy od zaawansowania choroby.
• Chroń odsłoniętą powierzchnię korzenia – odpowiednio dobrana pasta do zębów może pomagać ograniczać nadwrażliwość, a preparat fluorkowy dodatkowo wspiera ochronę odsłoniętego korzenia przed próchnicą. 

Produkty do codziennej higieny jamy ustnej mogą wspierać oczyszczanie zębów i pielęgnację dziąseł, ale nie cofają recesji ani nie przesuwają brzegu dziąsła z powrotem na odsłonięty korzeń. Jeśli cofanie dziąseł jest związane z zapaleniem przyzębia, potrzebne jest leczenie stomatologiczne, które można uzupełnić odpowiednio dobranym lekiem OTC.

Metody leczenia przy paradontozie

Leczenie paradontozy ma zatrzymać postęp zapalenia, ograniczyć utratę kości i przyczepu oraz stworzyć warunki do utrzymania zębów. Zakres terapii zależy od zaawansowania choroby, głębokości kieszonek przyzębnych, ruchomości zębów i ogólnego stanu pacjenta.

• Instruktaż higieny jamy ustnej – leczenie zaczyna się od poprawy codziennego usuwania płytki nazębnej. Pacjent otrzymuje zalecenia dotyczące techniki szczotkowania, czyszczenia przestrzeni międzyzębowych i doboru odpowiednich akcesoriów.
• Skaling naddziąsłowy i poddziąsłowy – usuwa kamień oraz złogi znajdujące się nad i pod linią dziąseł. To podstawowy etap terapii, ponieważ twardych złogów nie da się usunąć pastą ani płynem do płukania.
• Oczyszczanie powierzchni korzeni – pozwala zmniejszyć ilość biofilmu i złogów w kieszonkach przyzębnych oraz ułatwia wyciszenie stanu zapalnego.
• Ponowna ocena po leczeniu wstępnym – po kilku tygodniach dentysta lub periodontolog sprawdza, czy zmniejszyły się krwawienie, głębokość kieszonek i ruchomość zębów. Od wyniku tej kontroli zależy dalsze postępowanie.
• Leczenie chirurgiczne – przy głębokich kieszonkach lub zaawansowanej utracie tkanek może być potrzebny zabieg umożliwiający dokładne oczyszczenie korzeni, zmniejszenie kieszonek albo odbudowę wybranych ubytków kostnych.
• Zabiegi pokrywania recesji – jeśli cofnięciu dziąsła towarzyszy odsłonięcie korzenia, nadwrażliwość lub problem estetyczny, periodontolog może wykonać zabieg polegający na przesunięciu dziąsła tak, aby ponownie przykryło odsłonięty korzeń zęba. Często wykorzystuje się przy tym niewielki fragment tkanki pobrany z podniebienia, który wzmacnia i pogrubia dziąsło w miejscu recesji.
• Leczenie podtrzymujące – po zakończeniu terapii konieczne są regularne wizyty kontrolne i profesjonalne oczyszczanie. Bez tego choroba może ponownie się uaktywnić.

Antybiotyki nie są rutynowo potrzebne w każdym przypadku paradontozy.

Leki stosowane w chorobach przyzębia i codzienna pielęgnacja jamy ustnej 

W przypadku zapalenia dziąseł lub przyzębia podstawą postępowania pozostaje leczenie stomatologiczne obejmujące usunięcie płytki i kamienia nazębnego oraz poprawę codziennej higieny. Leczenie można uzupełnić lekami dostępnymi bez recepty, przeznaczonymi do stosowania w określonych chorobach dziąseł i przyzębia.

Sulphodent jest leczniczą pastą do zębów stosowaną w zapaleniu dziąseł, zapaleniu przyzębia oraz w profilaktyce chorób przyzębia. Zawiera wodę chlorkowo-sodową siarczkową i jodkową oraz bocheńską leczniczą sól jodowo-bromową. Pasta działa przeciwzapalnie i ściągająco, zmniejsza krwawienie oraz obrzęk brodawek dziąsłowych, a także oczyszcza powierzchnię zębów z nalotów. Nie należy stosować jej w ropnych stanach zapalnych przyzębia. Jeśli po 10–15 dniach nie nastąpi poprawa albo objawy się nasilą, trzeba skonsultować się z lekarzem lub dentystą.

Pelogel jest dostępnym bez recepty żelem leczniczym stosowanym pomocniczo w zapaleniu dziąseł i przyzębia po przeprowadzeniu leczenia podstawowego, w tym po usunięciu kamienia nazębnego. Zawiera zagęszczony wodny wyciąg borowinowy, którego składniki wykazują działanie przeciwzapalne i ściągające. Preparatu nie stosuje się w ostrych stanach zapalnych przyzębia, dziąseł i jamy ustnej.

Kosmetyki z linii BUSKODENT mogą natomiast stanowić dodatkowy element codziennej higieny jamy ustnej. Siarczkowa pasta do zębów służy do oczyszczania zębów i pielęgnacji dziąseł, płyn do płukania uzupełnia higienę po szczotkowaniu, a borowinowy żel pozwala na miejscową pielęgnację wybranych obszarów dziąseł.

Produkty BUSKODENT pomagają dbać o czystość, świeżość i komfort jamy ustnej, ale nie cofają recesji ani nie zastępują leczenia zapalenia dziąseł lub przyzębia. Przy rozpoznanej paradontozie ich stosowanie powinno pozostawać elementem codziennej higieny, a nie podstawą leczenia.

Kiedy recesja dziąseł wymaga pilnej konsultacji stomatologicznej?

Recesja dziąseł zwykle rozwija się stopniowo, ale niektóre objawy wymagają szybkiej oceny stomatologicznej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy linia dziąsła wyraźnie cofa się w krótkim czasie, pojawia się silna nadwrażliwość, ból, obrzęk, ropna wydzielina albo nagła ruchomość zęba. Szybkiej konsultacji wymaga również recesja powstała po urazie, zabiegu, rozpoczęciu leczenia ortodontycznego lub wokół implantu, ponieważ może świadczyć o uszkodzeniu tkanek albo aktywnym stanie zapalnym.

Wizyty nie należy odkładać także wtedy, gdy odsłonięty korzeń utrudnia szczotkowanie, zatrzymuje osad, reaguje bólem na zimno lub słodkie produkty albo staje się podatny na próchnicę. Dentysta oceni, czy zmiana jest stabilna, zmierzy jej głębokość, sprawdzi stan przyczepu i kości oraz ustali, czy przyczyną jest uraz mechaniczny, budowa tkanek czy paradontoza. Im wcześniej zostanie rozpoznany mechanizm recesji, tym większa szansa na zahamowanie jej pogłębiania i ochronę odsłoniętej powierzchni korzenia.