Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów i objawy choroby zwyrodnieniowej stawów mogą być do siebie podobne. W obu przypadkach pojawiają się ból, sztywność i ograniczenie ruchomości. Różne są jednak przyczyny i metody leczenia, dlatego prawidłowe rozpoznanie choroby ma bezpośrednie znaczenie dla dalszego postępowania.
Wyjaśniamy, po czym najłatwiej odróżnić RZS od choroby zwyrodnieniowej stawów, jakie badania pomagają w diagnostyce, jak wygląda leczenie obu chorób i kiedy objawy powinny skłonić do konsultacji z lekarzem.
Czym różnią się RZS i choroba zwyrodnieniowa stawów?
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) i choroba zwyrodnieniowa stawów mogą dawać podobne objawy, m.in. ból, sztywność i ograniczenie ruchomości. Różnią się jednak mechanizmem powstawania i przebiegiem.
RZS jest przewlekłą, układową chorobą autoimmunologiczną, w której nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego, przede wszystkim w obrębie błony maziowej stawów. Choroba zwyrodnieniowa obejmuje natomiast stopniowe zmiany różnych struktur stawu, w tym chrząstki, kości podchrzęstnej i tkanek otaczających staw.
Rozróżnienie obu chorób ma znaczenie dla leczenia. W RZS konieczne jest zahamowanie procesu zapalnego i wpływanie na przebieg choroby, natomiast w chorobie zwyrodnieniowej duże znaczenie mają m.in. ruch, fizjoterapia, ograniczenie przeciążeń i leczenie bólu.
6 różnic między RZS a chorobą zwyrodnieniową stawów
Najłatwiej odróżnić obie choroby, porównując ich przyczynę, typowy wiek pojawienia się objawów, charakter bólu i sztywności, zajmowane stawy, sposób diagnostyki oraz leczenie. Różnice między chorobą zwyrodnieniową stawów a reumatoidalnym zapaleniem stawów dotyczą więc nie tylko objawów, ale także mechanizmu choroby i sposobu postępowania.
Przyczyna – autoimmunizacja czy zmiany zwyrodnieniowe?
W RZS źródłem problemu jest nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego, która prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego w obrębie błony maziowej. Z czasem proces ten może prowadzić do uszkodzenia chrząstki, kości i innych struktur stawu. Na ryzyko zachorowania wpływają m.in. predyspozycje genetyczne i czynniki środowiskowe, w tym palenie tytoniu.
Choroba zwyrodnieniowa stawów nie jest natomiast prostym „zużyciem chrząstki”. Zmiany obejmują cały staw i rozwijają się pod wpływem wielu czynników, takich jak wiek, przeciążenia, przebyte urazy, nadmierna masa ciała, nieprawidłowa budowa stawu czy predyspozycje genetyczne.
Wiek zachorowania
RZS najczęściej zaczyna się między 30. a 60. rokiem życia. Nie jest więc chorobą wyłącznie osób starszych. Ryzyko choroby zwyrodnieniowej stawów wyraźnie rośnie wraz z wiekiem, ale może ona rozwinąć się wcześniej, zwłaszcza po urazach, przy dużych przeciążeniach stawów lub nieprawidłowościach ich budowy. Sam wiek pacjenta nie wystarcza więc do rozróżnienia obu chorób.
Charakter bólu i sztywności
W RZS charakterystyczna jest sztywność stawów po odpoczynku, szczególnie rano. Może utrzymywać się stosunkowo długo, a ruch często stopniowo ją zmniejsza. Stawy bywają obrzęknięte, tkliwe i cieplejsze, a w okresie większej aktywności choroby ból może występować również w spoczynku.
W chorobie zwyrodnieniowej ból częściej nasila się podczas obciążania stawu i aktywności, a zmniejsza po odpoczynku. Typowa jest także tzw. sztywność startowa – pojawiająca się np. po wstaniu z krzesła lub po dłuższym bezruchu i zwykle ustępująca po rozruszaniu stawu. Z czasem może dojść do wyraźnego ograniczenia ruchomości.
Które stawy są zajęte?
RZS często obejmuje drobne stawy dłoni i stóp oraz nadgarstki. Charakterystyczne jest zajęcie kilku stawów i dość częsta symetria, np. podobne dolegliwości w obu dłoniach. Choroba może jednak dotyczyć również większych stawów, takich jak kolana, barki czy łokcie.
W chorobie zwyrodnieniowej często zajęte są kolana, biodra, kręgosłup oraz stawy dłoni. Zmiany mogą pojawiać się m.in. w stawach palców i u podstawy kciuka. Rozmieszczenie zmian nie musi być symetryczne i często zależy od sposobu obciążania poszczególnych stawów.
Diagnostyka – jakie badania pomagają rozróżnić choroby?
Przy podejrzeniu RZS lekarz bierze pod uwagę obraz objawów i badanie stawów, a także wyniki badań laboratoryjnych. Pomocne są m.in. oznaczenie wskaźników stanu zapalnego, takich jak CRP i OB, oraz przeciwciał RF i anty-CCP. W zależności od sytuacji wykonuje się również badania obrazowe, np. USG lub RTG stawów.
Chorobę zwyrodnieniową często rozpoznaje się na podstawie charakterystycznych objawów i badania fizykalnego. RTG może uwidocznić zmiany typowe dla zwyrodnienia, natomiast badania krwi nie służą do jego potwierdzenia. Mogą być potrzebne wtedy, gdy lekarz chce wykluczyć chorobę zapalną lub inną przyczynę bólu.
Leczenie – dlaczego wygląda inaczej?
W RZS podstawą terapii są leki modyfikujące przebieg choroby (DMARD), których zadaniem jest ograniczenie aktywności procesu zapalnego i zapobieganie postępowi uszkodzeń stawów. W zależności od przebiegu choroby stosuje się także leki biologiczne lub inne terapie celowane. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne mogą zmniejszać objawy, ale nie zastępują leczenia modyfikującego przebieg RZS.
W chorobie zwyrodnieniowej duże znaczenie mają regularna aktywność fizyczna, odpowiednio dobrane ćwiczenia, fizjoterapia i ograniczenie czynników przeciążających staw. Jeśli jest to potrzebne, stosuje się również leczenie przeciwbólowe, a w przypadku zaawansowanych zmianach rozważa się leczenie zabiegowe lub operacyjne.
RZS i choroba zwyrodnieniowa stawów – czy mogą wystąpić razem?
Tak. Rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów nie wyklucza rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów. Obie choroby mają inne podłoże, ale mogą współistnieć u tej samej osoby, zwłaszcza że ryzyko zmian zwyrodnieniowych rośnie wraz z wiekiem, przeciążeniami i przebytymi uszkodzeniami stawów.
W praktyce oznacza to, że nie każdy nowy ból u osoby z RZS musi być objawem zaostrzenia choroby autoimmunologicznej. Jeśli dolegliwości zmieniają charakter, pojawiają się podczas obciążania konkretnego stawu albo dotyczą miejsca wcześniej wolnego od objawów, lekarz może brać pod uwagę także zmiany zwyrodnieniowe lub inną przyczynę bólu.
Naturalne wsparcie łagodzące ból stawów niezależnie od przyczyny
Niezależnie od tego, czy ból stawów wiąże się z RZS, czy ze zmianami zwyrodnieniowymi, pomocne bywa postępowanie, które zmniejsza przeciążenia i pozwala utrzymać możliwie dobrą sprawność. Nie zastępuje ono leczenia przyczynowego, szczególnie w RZS, ale może uzupełniać terapię i ułatwiać codzienne funkcjonowanie.
Warto zadbać o:
- Regularny, dostosowany do możliwości ruch – pomaga utrzymać zakres ruchu w stawach, siłę mięśni i sprawność; przy nasileniu objawów intensywność aktywności trzeba zmniejszyć.
- Ćwiczenia i fizjoterapię – program powinien być dobrany do zajętych stawów, stopnia bólu i ograniczeń ruchowych.
- Utrzymywanie prawidłowej masy ciała – ma szczególne znaczenie przy dolegliwościach kolan i bioder, ponieważ zmniejsza obciążenie stawów.
- Ciepło lub chłodzenie – ciepło może pomagać przy sztywności i napięciu mięśni, natomiast chłodzenie bywa przydatne przy obrzęku i nasileniu miejscowych objawów zapalnych.
Przydatne mogą być leki stosowane miejscowo.
W ofercie Sulphur Zdrój znajduje się m.in. bals sulphur żel zawierający solankę siarczkową. Działa miejscowo przeciwbólowo, przeciwzapalnie oraz przeciwobrzękowo i może być stosowany m.in. w chorobie zwyrodnieniowej stawów, zespołach bólowych kręgosłupa oraz dolegliwościach po urazach narządu ruchu.
Maść borowinowa zawiera wodny wyciąg borowinowy i łagodzi dolegliwości bólowe związane ze stanem zapalnym. Stosuje się ją pomocniczo m.in. w chorobie zwyrodnieniowej stawów oraz w reumatoidalnym zapaleniu stawów. W przypadku RZS działa ona wyłącznie objawowo – nie wpływa na autoimmunologiczny mechanizm choroby i nie zastępuje leczenia modyfikującego jej przebieg.
Reumogel żel również zawiera wodny wyciąg borowinowy, ale jego wskazania są węższe. Stosuje się go w chorobie zwyrodnieniowej stawów i kręgosłupa; działa przeciwzapalnie i zmniejsza dolegliwości bólowe.
Preparaty miejscowe mogą więc uzupełniać leczenie objawowe bólu stawów, ale w RZS podstawą terapii pozostaje leczenie prowadzone przez reumatologa oraz leki modyfikujące przebieg choroby.
Kiedy iść do lekarza?
Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli ból i sztywność stawów nie są jednorazowym problemem przeciążeniowym albo zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie. Szczególnie ważna jest szybka diagnostyka przy podejrzeniu RZS, ponieważ wczesne rozpoczęcie leczenia pomaga ograniczyć ryzyko trwałego uszkodzenia stawów.
Sprawdź, czy któryś z poniższych punktów dotyczy Ciebie.
- Poranna sztywność stawów utrzymuje się długo i nie mija po kilku minutach ruchu.
- Kilka stawów jest jednocześnie bolesnych, obrzękniętych lub wyraźnie cieplejszych.
- Objawy dotyczą podobnych stawów po obu stronach ciała, np. obu dłoni lub nadgarstków.
- Ból i sztywność utrzymują się przez kilka tygodni albo stopniowo się nasilają.
- Coraz trudniej wykonywać codzienne czynności, np. zaciskać dłoń, odkręcać słoik, wchodzić po schodach czy dłużej chodzić.
- Pojawiają się nawracające obrzęki stawów, mimo odpoczynku i leczenia objawowego.
- Bólowi stawów towarzyszą objawy ogólne, np. przewlekłe zmęczenie, osłabienie lub gorsze samopoczucie.
- Masz już rozpoznane RZS, ale charakter dolegliwości się zmienił albo pojawił się ból w nowych stawach.
Jeśli zaznaczysz kilka z tych punktów, nie ograniczaj się do samodzielnego stosowania leków przeciwbólowych czy preparatów miejscowych. Warto zgłosić się do lekarza rodzinnego lub reumatologa, który oceni stawy i zdecyduje, czy potrzebne są badania laboratoryjne lub obrazowe.
FAQ
Czy RZS zawsze daje symetryczny ból?
Nie. Symetryczne zajęcie stawów jest charakterystyczne dla RZS, ale nie musi występować od początku ani dotyczyć wszystkich stawów w identycznym stopniu.
Czy choroba zwyrodnieniowa stawów jest dziedziczna?
Predyspozycje genetyczne mogą zwiększać ryzyko jej rozwoju, ale nie są jedyną przyczyną. Znaczenie mają także wiek, przebyte urazy, masa ciała, przeciążenia i budowa stawu.
Czy przy RZS można stosować żele i maści bez recepty?
Tak, jeśli nie ma przeciwwskazań i preparat jest stosowany zgodnie ze wskazaniami. Leki miejscowe mogą łagodzić ból, ale nie wpływają na autoimmunologiczne podłoże RZS i nie zastępują leczenia modyfikującego przebieg choroby.
Czy RZS można pomylić ze zwyrodnieniem stawów?
Tak, zwłaszcza na początku, ponieważ obie choroby mogą powodować ból, sztywność i ograniczenie ruchomości. Różnią się jednak m.in. charakterem objawów, zajmowanymi stawami i wynikami badań.
Czy RZS może zacząć się od jednego stawu?
Może. Choć typowe jest zajęcie wielu stawów, początek choroby nie zawsze ma klasyczny, symetryczny przebieg.
Czy przy RZS zawsze są podwyższone CRP i OB?
Nie. Prawidłowe wyniki nie wykluczają RZS, dlatego rozpoznania nie stawia się na podstawie jednego badania laboratoryjnego.
Czy choroba zwyrodnieniowa stawów może powodować obrzęk?
Tak. Obrzęk może pojawiać się także w chorobie zwyrodnieniowej, szczególnie przy zaostrzeniu dolegliwości, choć jego charakter może być inny niż w aktywnym zapaleniu związanym z RZS.
Czy ruch szkodzi stawom przy RZS i chorobie zwyrodnieniowej?
Zwykle nie. Odpowiednio dobrana aktywność pomaga utrzymać ruchomość, siłę mięśni i sprawność. Rodzaj i intensywność ćwiczeń trzeba jednak dostosować do stanu stawów i aktualnego nasilenia objawów.
Czy choroba zwyrodnieniowa może rozwinąć się u osoby młodej?
Tak. Ryzyko rośnie z wiekiem, ale wcześniejsze urazy, przeciążenia, nieprawidłowa budowa stawu lub niektóre choroby mogą przyspieszyć rozwój zmian zwyrodnieniowych.
Czy na RZS może zachorować osoba młoda?
Tak. Reumatoidalne zapalenie stawów może rozwinąć się także u młodych dorosłych. Choroba nie jest związana wyłącznie ze starzeniem się organizmu, ponieważ ma podłoże autoimmunologiczne. Jeśli u młodej osoby przez kilka tygodni utrzymują się obrzęk, ból i poranna sztywność kilku stawów, zwłaszcza dłoni lub stóp, warto skonsultować się z lekarzem.