Ból nadgarstka – przyczyny i leczenie

Nadgarstek to niewielka, ale złożona struktura zbudowana z kości, stawów, więzadeł i ścięgien. W jego obrębie przebiegają również nerwy i naczynia krwionośne. Dzięki współpracy tych elementów możemy swobodnie poruszać dłonią i wykonywać precyzyjne ruchy, ale każdy z nich może też stać się źródłem dolegliwości.

Najczęstsze przyczyny bólu nadgarstka

Ból nadgarstka może pojawić się nagle, np. po urazie, lub rozwijać się stopniowo w wyniku przeciążenia, ucisku nerwu albo choroby stawów. Oto kilka najczęstszych przyczyn bólu nadgarstka.

Zespół cieśni nadgarstka

Zespół cieśni nadgarstka rozwija się na skutek ucisku nerwu pośrodkowego przebiegającego przez kanał nadgarstka. Oprócz bólu mogą pojawić się mrowienie i drętwienie, przede wszystkim kciuka, palca wskazującego i środkowego, a czasem również części palca serdecznego. Dolegliwości często nasilają się w nocy, a także podczas prowadzenia samochodu, trzymania telefonu czy wykonywania powtarzalnych ruchów dłoni.

Zespół cieśni często kojarzony jest z pracą przy komputerze lub pracą manualną, jednak jego przyczyny są bardziej złożone. Na ryzyko rozwoju dolegliwości mogą wpływać m.in. budowa kanału nadgarstka, niektóre choroby przewlekłe, ciąża oraz stany powodujące obrzęk tkanek w jego obrębie.

Przeciążenia i mikrourazy

Wielogodzinne powtarzanie tych samych ruchów może prowadzić do przeciążenia mięśni, ścięgien i ich pochewek. Takie dolegliwości określa się jako urazy wynikające z powtarzalnego przeciążenia (RSI, ang. repetitive strain injury). Mogą być związane m.in. z długotrwałą pracą z myszką i klawiaturą, intensywnym korzystaniem ze smartfona, pracą manualną czy treningami wymagającymi wielokrotnego wykonywania tych samych ruchów dłoni.

Ból przeciążeniowy najczęściej rozwija się stopniowo i nasila podczas konkretnej czynności. Może mu towarzyszyć tkliwość, uczucie zmęczenia ręki, ograniczenie ruchomości lub osłabienie chwytu. Powtarzalne przeciążenia mogą także sprzyjać problemom w obrębie ścięgien i pochewek ścięgnistych, np. chorobie de Quervaina.

Zmiany zwyrodnieniowe i reumatyczne

Przewlekły ból nadgarstka może mieć związek z chorobami stawów. W chorobie zwyrodnieniowej (osteoartrozie) stopniowym zmianom ulegają chrząstka i pozostałe struktury stawu. Może to powodować ból, sztywność oraz ograniczenie ruchomości. Zmiany zwyrodnieniowe nadgarstka mogą rozwinąć się m.in. w następstwie przebytych urazów.

Inny mechanizm występuje w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS). To choroba autoimmunologiczna, w której przewlekły proces zapalny obejmuje błonę maziową stawów, a z czasem może prowadzić do uszkodzenia chrząstki i kości. RZS często zajmuje symetrycznie stawy dłoni i nadgarstków. Charakterystyczne są m.in. ból, obrzęk oraz przedłużająca się sztywność poranna.

Urazy mechaniczne

Nagły ból nadgarstka może być następstwem upadku, uderzenia lub gwałtownego ruchu ręką. Do częstych urazów należą stłuczenia i skręcenia, ale przyczyną dolegliwości może być również zwichnięcie lub złamanie.

Szczególnej uwagi wymaga złamanie kości łódeczkowatej, do którego często dochodzi podczas upadku na wyprostowaną dłoń. Ból pojawia się zwykle po stronie kciuka i początkowo może być stosunkowo niewielki, przez co uraz bywa mylony ze skręceniem. Jeśli dolegliwości po upadku nie ustępują, potrzebna jest ocena lekarska i w razie potrzeby odpowiednia diagnostyka obrazowa.

Jak objawia się ból nadgarstka? Objawy towarzyszące

Ból nadgarstka może być tępy, kłujący, piekący lub ostry. Czasem występuje przede wszystkim podczas ruchu lub obciążania ręki, a w innych przypadkach dokucza również w spoczynku. Rodzaj towarzyszących mu objawów może być istotną wskazówką podczas ustalania przyczyny problemu.

Najczęściej są to:

• drętwienie i mrowienie palców – mogą wskazywać na podrażnienie lub ucisk nerwu;
• osłabienie siły uścisku – może utrudniać zaciskanie dłoni, odkręcanie słoików, wykonywanie precyzyjnych ruchów czy utrzymywanie przedmiotów w ręce;
• obrzęk, zaczerwienienie i uczucie ciepła – mogą występować m.in. po urazie lub w przebiegu procesu zapalnego;
• sztywność nadgarstka – utrudnia zginanie i prostowanie ręki; jej charakter i czas trwania mogą różnić się w zależności od przyczyny dolegliwości.

Na podstawie samego rodzaju bólu i objawów towarzyszących nie można jednak postawić pewnego rozpoznania. Jeśli dolegliwości utrzymują się, nawracają lub ograniczają sprawność ręki, warto skonsultować się z lekarzem i ustalić ich przyczynę.

Diagnostyka

Rozpoznanie przyczyny bólu nadgarstka zaczyna się od wywiadu i badania ręki. Lekarz bierze pod uwagę m.in. moment pojawienia się bólu i możliwy wcześniejszy uraz. Pyta też pacjenta o to, jakie czynności nasilają objawy oraz czy doświadcza drętwienia lub mrowienia. Zwraca też uwagę na ewentualne obrzęki czy osłabienie chwytu. 

Badanie fizyczne

Badanie nadgarstka zwykle zaczyna się od obejrzenia obu rąk i porównania ich ze sobą. Lekarz zwraca uwagę na obrzęk, zaczerwienienie, zniekształcenie stawu, ustawienie palców oraz ewentualne zaniki mięśni dłoni.

Następnie delikatnie uciska poszczególne okolice nadgarstka, aby sprawdzić, gdzie ból jest największy i czy tkliwość dotyczy kości, ścięgien, stawu czy przebiegu nerwu. Kolejnym etapem jest ocena ruchomości – pacjent zgina i prostuje nadgarstek, wykonuje ruchy na boki oraz porusza palcami.

Lekarz może także wykonać testy, podczas których prosi o określony ruch lub ustawia dłoń w określonej pozycji i sprawdza, czy wywołuje to ból, mrowienie albo osłabienie. Takie próby pomagają ocenić, czy problem może dotyczyć ścięgien, mięśni lub nerwu i czy potrzebne są dalsze badania.

Badania obrazowe

Nie przy każdym bólu nadgarstka potrzebne są badania obrazowe. Lekarz dobiera je do podejrzewanej przyczyny i obrazu objawów. 

Najczęściej wykorzystuje się:

• RTG – przede wszystkim przy podejrzeniu złamania, zmian zwyrodnieniowych lub innych nieprawidłowości kostnych;
• USG – pozwala ocenić m.in. ścięgna, pochewki ścięgniste, torbiele i część zmian w tkankach miękkich;
• rezonans magnetyczny – może być pomocny przy podejrzeniu uszkodzenia więzadeł, chrząstki, ukrytego złamania lub wtedy, gdy przyczyna utrzymującego się bólu pozostaje niejasna mimo wcześniejszych badań.

Przy podejrzeniu ucisku nerwu, np. w zespole cieśni nadgarstka, lekarz może dodatkowo zlecić badania przewodnictwa nerwowego lub elektromiografię (EMG). Nie są to badania obrazowe, ale pomagają ocenić funkcję nerwu i stopień jego uszkodzenia.

Leczenie bólu nadgarstka

W wielu przypadkach leczenie bólu nadgarstka zaczyna się od odciążenia ręki, ograniczenia ruchów nasilających dolegliwości i zastosowania metod łagodzących ból. Jeśli jednak przyczyną jest ucisk nerwu, choroba stawu albo poważniejszy uraz, potrzebne może być bardziej ukierunkowane leczenie. 

Leczenie zachowawcze

Przy łagodniejszych dolegliwościach przeciążeniowych pierwszym krokiem jest zwykle ograniczenie ruchów i czynności, które nasilają ból. W zależności od przyczyny zaleca się także m.in.:

• czasowe odciążenie nadgarstka – szczególnie gdy ból nasila się podczas pracy ręką lub powtarzalnych ruchów;
• ortezę lub stabilizator – mogą ograniczać ruchy prowokujące ból i utrzymywać nadgarstek w korzystnym ustawieniu; w zespole cieśni nadgarstka często zaleca się ich stosowanie na noc;
• organizację ergonomicznego stanowiska pracy – odpowiednie ustawienie klawiatury i myszki, podparcie przedramion oraz takie ułożenie dłoni, które ogranicza długotrwałe zgięcie lub wyprost nadgarstka;
• ćwiczenia i fizjoterapię – ukierunkowane na poprawę ruchomości, siły i kontroli ruchu, a także stopniowy powrót do normalnego obciążania ręki;
• ograniczenie ruchów przeciążających konkretną strukturę – np. powtarzalnych ruchów kciuka przy chorobie de Quervaina.

Jeśli mimo takiego postępowania ból się utrzymuje, nasila albo pojawiają się drętwienie, osłabienie chwytu czy wyraźne ograniczenie ruchu, potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Leki dostępne bez recepty

Jeśli ból nadgarstka ma związek ze stanem zapalnym, zmianami zwyrodnieniowymi albo urazem, pomocne mogą być miejscowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne dobrane do przyczyny dolegliwości. W ofercie Sulphur dostępne są m.in.: 

• Bals sulphur żel – może być stosowany przy bólu nadgarstka związanym m.in. ze zmianami zwyrodnieniowymi stawu, RZS oraz bólem i obrzękiem po urazach narządu ruchu. Działa miejscowo przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo;
• Maść borowinowa – może być pomocna, gdy ból nadgarstka ma związek z chorobą zwyrodnieniową, RZS lub stanem pourazowym. Łagodzi dolegliwości bólowe związane ze stanem zapalnym;
• Reumogel żel – jego zastosowanie w obrębie nadgarstka dotyczy przede wszystkim bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawu. Działa przeciwzapalnie i zmniejsza dolegliwości bólowe.

Preparaty miejscowe nie będą natomiast leczeniem przyczynowym w zespole cieśni nadgarstka, złamaniu czy poważniejszym uszkodzeniu więzadeł.

Inne metody leczenia

Jeśli leczenie zachowawcze i leki bez recepty nie przynoszą wystarczającej poprawy, dalsze postępowanie zależy od przyczyny bólu nadgarstka. Lekarz może rozważyć m.in.:

• iniekcje glikokortykosteroidów – mogą być stosowane w wybranych schorzeniach, np. przy zespole cieśni nadgarstka lub chorobie de Quervaina, głównie w celu czasowego zmniejszenia objawów;
• leczenie choroby podstawowej – np. leczenie reumatologiczne przy RZS albo terapię ukierunkowaną na inną chorobę zapalną stawów;
• unieruchomienie po urazie – przy niektórych złamaniach, skręceniach lub uszkodzeniach więzadeł konieczne może być zastosowanie ortezy, szyny lub opatrunku gipsowego;
• leczenie operacyjne – rozważa się je m.in. przy znacznym ucisku nerwu w zespole cieśni nadgarstka, niestabilności stawu, wybranych złamaniach, uszkodzeniach więzadeł lub wtedy, gdy inne metody nie przynoszą poprawy.

Zapobieganie bólowi nadgarstka

Nie wszystkim przyczynom bólu nadgarstka można zapobiec, ale można ograniczyć ryzyko przeciążeń związanych z długotrwałym lub powtarzalnym obciążaniem ręki. Dotyczy to zarówno pracy przy komputerze i pracy manualnej, jak i aktywności sportowej. Największe znaczenie mają regularne przerwy, prawidłowe ustawienie dłoni podczas pracy oraz stopniowe zwiększanie obciążeń. 

Ćwiczenia rozciągające i wzmacniające

Regularne, łagodne ćwiczenia mogą pomagać utrzymać ruchomość nadgarstka, siłę mięśni przedramienia i sprawność dłoni. 

Jeśli nadgarstek jest zdrowy i ćwiczenia nie wywołują objawów, w profilaktyce przeciążeń można stosować m.in.:

• zginanie i prostowanie nadgarstka – wykonywane powoli, w niewielkim zakresie i bez prowokowania bólu;
• delikatne rozciąganie mięśni przedramienia – np. przez wyprostowanie ręki przed sobą i lekkie odchylenie dłoni drugą ręką;
• ściskanie miękkiej piłeczki – pomaga wzmacniać mięśnie dłoni i poprawiać siłę chwytu;
• ćwiczenia ruchomości palców i kciuka – np. naprzemienne zaciskanie i otwieranie dłoni oraz dotykanie kciukiem kolejnych palców.

Ćwiczenia powinny być wykonywane spokojnie i nie mogą nasilać bólu, drętwienia ani mrowienia. Jeśli podczas ruchu pojawiają się takie objawy, lepiej przerwać ćwiczenie i skonsultować się z fizjoterapeutą.

Eliminacja czynników ryzyka

W codziennym funkcjonowaniu warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• ergonomiczne stanowisko pracy – klawiatura i myszka powinny pozwalać utrzymywać nadgarstek możliwie prosto, a przedramiona powinny mieć stabilne podparcie;
• regularne przerwy od powtarzalnych czynności – wielogodzinna praca przy komputerze, używanie smartfona czy praca manualna bez przerw sprzyjają przeciążeniom;
• zmianę sposobu wykonywania powtarzalnych ruchów – jeśli to możliwe, warto naprzemiennie angażować różne grupy mięśni i unikać długotrwałego zaciskania dłoni;
• stopniowe zwiększanie obciążeń podczas treningu – gwałtowne zwiększenie liczby powtórzeń, ciężaru lub czasu ćwiczeń może przeciążyć ścięgna i stawy;
• odpowiednią technikę chwytu i pracy ręką – szczególnie podczas ćwiczeń siłowych, pracy narzędziami oraz czynności wymagających dużej siły dłoni.

Jeśli mimo takich działań ból regularnie powraca, warto poszukać jego konkretnej przyczyny zamiast ograniczać się wyłącznie do kolejnych przerw czy zmiany ustawienia ręki.

Kiedy ból nadgarstka wymaga pilnej wizyty u lekarza?

Nie każdy ból nadgarstka wymaga natychmiastowej konsultacji. Są jednak sytuacje, w których nie warto czekać na samoistną poprawę. Pilnej oceny lekarskiej wymagają przede wszystkim:

• nagły, silny ból po upadku lub innym urazie – zwłaszcza jeśli uniemożliwia poruszanie nadgarstkiem lub obciążenie ręki;
• widoczna deformacja stawu lub dłoni – może świadczyć o zwichnięciu albo złamaniu;
• utrata czucia, wyraźne drętwienie lub osłabienie palców – szczególnie gdy objawy pojawiają się nagle lub szybko się nasilają
• silny obrzęk, zaczerwienienie i uczucie gorąca w okolicy nadgarstka – zwłaszcza jeśli towarzyszy im gorączka;
• ból szybko nasilający się mimo odpoczynku i odciążenia ręki;
• zasinienie, bladość lub inne wyraźne zaburzenia ukrwienia dłoni i palców.

Konsultacji wymaga również ból, który utrzymuje się po urazie, mimo że początkowo wydawał się niewielki. Niektóre uszkodzenia nie powodują od razu bardzo silnych dolegliwości, dlatego przedłużającego się bólu po upadku nie należy ignorować.

FAQ

Czy ból nadgarstka sam minie?

Łagodny ból związany z przeciążeniem może ustąpić po ograniczeniu czynności, które go wywołują, i czasowym odciążeniu ręki. Jeśli jednak dolegliwości nie mijają, nawracają, nasilają się lub zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto ustalić ich przyczynę z lekarzem.

Co na ból nadgarstka można zastosować w domu?

Przy niewielkich dolegliwościach przeciążeniowych przede wszystkim warto ograniczyć obciążanie nadgarstka i zrobić przerwę od czynności, które nasilają ból. Po świeżym urazie można zastosować chłodny okład. W zależności od sytuacji można również rozważyć dostępne bez recepty leki przeciwbólowe lub preparaty miejscowe, stosując je zgodnie z ulotką i z uwzględnieniem przeciwwskazań.

Jaka maść jest najlepsza na bolący nadgarstek?

Nie ma jednego preparatu odpowiedniego na każdy rodzaj bólu nadgarstka. Wybór maści lub żelu powinien zależeć od przyczyny dolegliwości i wskazań konkretnego leku. Przy bólu związanym ze zmianami zwyrodnieniowymi, stanem zapalnym lub wybranymi stanami pourazowymi można stosować miejscowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, np. dostępne w ofercie Sulphur preparaty na bazie solanki siarczkowej lub wyciągu borowinowego.

Taki preparat może łagodzić objawy, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia przyczynowego, jeśli źródłem bólu jest np. złamanie, poważniejszy uraz, ucisk nerwu lub choroba stawu.

Czy na ból nadgarstka lepsze jest ciepło czy zimno?

To zależy od przyczyny dolegliwości. Po świeżym urazie lub przy obrzęku częściej stosuje się chłodzenie, natomiast ciepło może być pomocne przy przewlekłej sztywności i napięciu tkanek. Nie należy ogrzewać okolicy, która jest wyraźnie zaczerwieniona i gorąca lub gdy istnieje podejrzenie ostrego stanu zapalnego.

Czy ból nadgarstka może pochodzić od kręgosłupa?

Tak. Ból odczuwany w dłoni lub okolicy nadgarstka nie zawsze ma swoje źródło w samym nadgarstku. Czasami dolegliwości mogą wynikać z podrażnienia lub ucisku struktur nerwowych na wyższym poziomie, np. w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa. Mogą wówczas występować również ból promieniujący wzdłuż kończyny, mrowienie, drętwienie lub osłabienie ręki.

Jak długo może boleć nadgarstek po przeciążeniu?

Nie ma jednego czasu, po którym ból przeciążeniowy powinien całkowicie ustąpić. Zależy to m.in. od rodzaju i nasilenia przeciążenia oraz tego, czy ręka nadal jest narażona na czynnik wywołujący dolegliwości. Jeśli mimo odciążenia nadgarstka ból nie zmniejsza się lub szybko powraca po wznowieniu aktywności, warto skonsultować się z lekarzem.

Czy ból nadgarstka przy pracy przy komputerze oznacza zespół cieśni?

Nie. Ból pojawiający się podczas pracy przy komputerze może mieć różne przyczyny i sam w sobie nie świadczy o zespole cieśni nadgarstka. Dla ucisku nerwu pośrodkowego bardziej charakterystyczne są zaburzenia czucia w określonych palcach, dolegliwości nasilające się w nocy oraz – w bardziej zaawansowanych przypadkach – osłabienie ręki. Rozpoznanie wymaga jednak odpowiedniej diagnostyki.