Krwawienia dziąseł – sposoby leczenia

Krwawienie dziąseł podczas szczotkowania, nitkowania lub jedzenia nie powinno być uznawane za normalne. Najczęściej jest objawem stanu zapalnego wywołanego nagromadzeniem płytki nazębnej przy linii dziąseł, ale może mieć także inne przyczyny – od nieprawidłowej techniki mycia, przez choroby ogólnoustrojowe po działanie niektórych leków.

Sposób postępowania zależy więc od źródła problemu: czasem wystarczy poprawa codziennych nawyków higienicznych i profesjonalne oczyszczenie zębów, a w innych przypadkach potrzebna jest diagnostyka oraz leczenie ogólnostomatologiczne lub periodontologiczne.

Krwawiące dziąsła – co oznaczają i dlaczego nie należy ich ignorować?

Krwawienie dziąseł najczęściej świadczy o rozwijającym się stanie zapalnym. Gdy płytka bakteryjna gromadzi się przy szyjkach zębów i w przestrzeniach międzyzębowych, tkanki dziąsła reagują obrzękiem, zaczerwienieniem i zwiększoną podatnością na krwawienie. Objaw może pojawiać się podczas szczotkowania, nitkowania, gryzienia twardych pokarmów, a przy bardziej nasilonym zapaleniu także samoistnie.

Typowe są również tkliwość, nieświeży oddech oraz obrzęk dziąseł, przez który ich brzeg może wyglądać na zaokrąglony, napuchnięty i mniej ściśle przylegający do zębów. Zdrowe dziąsło tworzy wokół zęba cienką, wyraźną linię, natomiast w stanie zapalnym może wyglądać, jakby było pogrubione lub „napompowane”, szczególnie między zębami.

Zapalenie ograniczone wyłącznie do dziąseł jest zwykle odwracalne, o ile płytka i kamień nazębny zostaną skutecznie usunięte. Jeśli jednak proces zapalny obejmie głębiej położone tkanki utrzymujące ząb, może dojść do rozwoju zapalenia przyzębia, powstawania kieszonek dziąsłowych oraz utraty kości.

Przyczyny krwawiących dziąseł

Najczęściej krwawienie dziąseł wynika ze stanu zapalnego wywołanego przez płytkę bakteryjną, jednak nie jest to jedyna możliwa przyczyna.

• Nagromadzenie płytki bakteryjnej i kamienia nazębnego – bakterie tworzące biofilm przy linii dziąseł wywołują miejscową reakcję zapalną. Dziąsła stają się zaczerwienione, obrzęknięte i łatwo krwawią podczas szczotkowania lub nitkowania.
• Niedokładna higiena przestrzeni międzyzębowych – samo szczotkowanie nie zawsze usuwa osad z miejsc, w których zęby stykają się ze sobą. To właśnie tam często rozwija się zapalenie, a krwawienie może pojawić się po rozpoczęciu nitkowania lub używania szczoteczek międzyzębowych.
• Uraz mechaniczny – zbyt silny nacisk szczoteczki, twarde włosie, gwałtowne nitkowanie albo źle dopasowana proteza czy aparat ortodontyczny mogą podrażniać i uszkadzać dziąsła. Jeśli jednak krwawienie powtarza się mimo delikatnej techniki, nie należy zakładać, że jego przyczyną jest wyłącznie uraz.
• Zmiany hormonalne – w okresie dojrzewania, ciąży lub menopauzalnej transformacji hormonalnej dziąsła mogą silniej reagować na płytkę bakteryjną. Hormony nie wywołują zapalenia samodzielnie, ale mogą nasilać odpowiedź tkanek na obecny biofilm.
• Cukrzyca i niewyrównana glikemia – zwiększają podatność na choroby przyzębia i mogą utrudniać wygaszanie stanu zapalnego. Zależność jest dwukierunkowa: ciężkie zapalenie przyzębia może również pogarszać kontrolę glikemii.
• Palenie tytoniu – zwiększa ryzyko zapalenia przyzębia, choć paradoksalnie może ograniczać widoczne krwawienie przez wpływ nikotyny na naczynia krwionośne. Brak krwawienia u palacza nie jest więc równoznaczny ze zdrowiem dziąseł.
• Leki wpływające na krzepnięcie krwi – leki przeciwzakrzepowe mogą nasilać krwawienie z już podrażnionych lub objętych stanem zapalnym tkanek. Nie wolno ich jednak samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawkowania.
• Leki sprzyjające przerostowi dziąseł – niektóre leki przeciwpadaczkowe, immunosupresyjne oraz blokery kanału wapniowego mogą powodować powiększenie dziąseł, utrudniać ich oczyszczanie i pośrednio zwiększać skłonność do zapalenia i krwawienia.
• Niedobory żywieniowe i choroby krwi – ciężki niedobór witaminy C, zaburzenia krzepnięcia, małopłytkowość lub niektóre choroby hematologiczne mogą powodować łatwe albo samoistne krwawienie. Są to przyczyny rzadsze, ale wymagają diagnostyki, zwłaszcza gdy krwawienie jest nasilone, pojawia się bez dotykania dziąseł albo towarzyszą mu siniaki i inne objawy.

Jak radzić sobie z krwawiącymi dziąsłami?

Aby zapobiegać krwawieniu dziąseł należy przede wszystkim usunąć płytkę bakteryjną, która najczęściej podtrzymuje stan zapalny. Jeżeli na zębach znajduje się kamień nazębny, nawet najstaranniejsze szczotkowanie go nie usunie. Potrzebna jest profesjonalna higienizacja zębów w gabinecie stomatologicznym.

Domowe sposoby na zapalenie dziąseł

Skuteczne domowe sposoby na krwawiące dziąsła obejmują:

• mycie zębów dwa razy dziennie przez co najmniej dwie minuty – miękką szczoteczką manualną lub elektryczną, prowadzoną delikatnie także wzdłuż linii dziąseł;
• codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych – najlepiej odpowiednio dobranymi szczoteczkami międzyzębowymi, a w bardzo ciasnych przestrzeniach  – nicią dentystyczną;
• unikanie zbyt mocnego nacisku – intensywne szorowanie nie usuwa płytki skuteczniej, natomiast może mechanicznie podrażniać dziąsła;
• regularne szczotkowanie zębów mimo pojawiającego się krwawienia – przy zapaleniu dziąseł delikatne czyszczenie może początkowo wywoływać krwawienie, ale pomijanie tych miejsc sprzyja dalszemu gromadzeniu biofilmu;
• uzupełniające stosowanie płynu do płukania jamy ustnej – może pomóc ograniczyć osad i nieprzyjemny zapach, ale nie zastępuje szczotkowania ani czyszczenia przestrzeni międzyzębowych.

Poprawa nie następuje natychmiast. Jeżeli dziąsła krwawią, a przyczyną jest zapalenie wywołane płytką, regularna higiena powinna stopniowo ograniczać obrzęk i krwawienie. Brak poprawy, krwawienie samoistne, ból, ropna wydzielina, cofanie się dziąseł lub ruszanie się zębów wymagają pilnej oceny stomatologicznej.

Wsparcie leczenia preparatami stomatologicznymi

W przypadku krwawienia związanego z zapaleniem dziąseł lub przyzębia codzienną higienę oraz leczenie stomatologiczne można uzupełnić lekami dostępnymi bez recepty. Do preparatów przeznaczonych do stosowania w takich schorzeniach należą Sulphodent oraz Pelogel. Należy używać ich zgodnie z ulotką, a jeżeli po 10–15 dniach nie nastąpi poprawa albo objawy się nasilą, skontaktować się z lekarzem.

Sulphodent jest mineralną pastą leczniczą wskazaną w zapaleniu dziąseł, zapaleniu przyzębia, czyli paradontozie, oraz w profilaktyce chorób przyzębia. Zawiera wodę chlorkowo-sodową siarczkową i jodkową oraz bocheńską sól jodkowo-bromową. Składniki mineralne wykazują działanie ściągające i przeciwzapalne, a regularne stosowanie pasty może zmniejszać krwawienie i obrzęk brodawek dziąsłowych. Pastą należy myć zęby i delikatnie masować dziąsła miękką szczoteczką 2–3 razy dziennie przez około 2–3 minuty. Nie stosuje się jej w ropnych stanach zapalnych przyzębia.

Pelogel jest żelem leczniczym zawierającym zagęszczony wodny wyciąg borowinowy oraz olejek miętowy. Stosuje się go pomocniczo w zapaleniu dziąseł i zapaleniu przyzębia, po przeprowadzeniu przez stomatologa leczenia podstawowego, w tym po usunięciu kamienia nazębnego. Kwasy humusowe obecne w borowinie działają przeciwzapalnie i ściągająco, natomiast wcieranie preparatu połączone z masażem dziąseł poprawia miejscowe mikrokrążenie. Pelogelu nie należy stosować w ostrych stanach zapalnych przyzębia, dziąseł i jamy ustnej. 

Z kolei preparaty z linii BUSKODENT to kosmetyki naturalne, które mogą uzupełniać codzienną higienę jamy ustnej po zakończeniu lub równolegle do postępowania zaleconego przez stomatologa. Pasta, płyn do płukania oraz żel na dziąsła służą do regularnego oczyszczania i pielęgnacji zębów, dziąseł oraz błony śluzowej. W przypadku krwawienia lub rozpoznanego zapalenia podstawą pozostają jednak odpowiednio dobrane leczenie i preparaty lecznicze, takie jak Sulphodent i Pelogel.

Paradontoza – kiedy problem zaczyna się pogłębiać?

Paradontoza, czyli zapalenie przyzębia, rozwija się wtedy, gdy proces zapalny nie ogranicza się już do dziąsła, lecz obejmuje także tkanki utrzymujące ząb w kości. Dochodzi wówczas do stopniowej utraty przyczepu dziąsłowego i kości wyrostka zębodołowego. Między zębem a dziąsłem mogą powstawać pogłębione kieszonki, w których gromadzą się bakterie i osad trudne do usunięcia podczas zwykłego szczotkowania.

Sygnałami pogłębiania się problemu mogą być cofanie się dziąseł i odsłanianie szyjek zębowych, wydłużony wygląd zębów, utrzymujący się nieprzyjemny zapach z ust, nadwrażliwość, ropna wydzielina przy brzegu dziąsła, zmiana położenia zębów lub ich ruchomość. Choroba może jednak przez długi czas rozwijać się bez silnego bólu, dlatego nie da się ocenić jej zaawansowania wyłącznie na podstawie samodzielnej obserwacji.

Rozpoznanie wymaga badania stomatologicznego, podczas którego mierzy się głębokość kieszonek, ocenia krwawienie, utratę przyczepu i ruchomość zębów, a w razie potrzeby wykonuje zdjęcia rentgenowskie. Paradontozy nie można wyleczyć samą pastą, płynem ani żelem do dziąseł. Podstawą postępowania jest profesjonalne usunięcie złogów nazębnych, oczyszczenie powierzchni korzeni, poprawa codziennej higieny oraz regularna kontrola efektów leczenia. W bardziej zaawansowanych przypadkach potrzebne jest leczenie periodontologiczne, gdyż postępująca paradontoza może prowadzić do utraty zębów.

Higiena i dieta – dwa filary zdrowych dziąseł

Prawidłowa higiena dziąseł nie polega na mocnym szorowaniu, lecz na dokładnym usuwaniu płytki nazębnej ze wszystkich powierzchni zębów, linii dziąseł i przestrzeni międzyzębowych.

• Wybierz szczoteczkę z miękkim lub bardzo miękkim włosiem – może być manualna albo elektryczna. Gęste, delikatne włosie bywa komfortowe przy wrażliwych i krwawiących dziąsłach, ale najważniejsze są miękkość włókien, niewielki nacisk i prawidłowa technika. Twarda szczoteczka ani mocne szorowanie nie oczyszczają zębów lepiej, a mogą dodatkowo podrażniać dziąsła.
• Szczotkuj zęby dwa razy dziennie przez około dwie minuty – przykładaj włosie do granicy zęba i dziąsła, a następnie wykonuj krótkie, delikatne ruchy. Oczyść kolejno zewnętrzne, wewnętrzne i żujące powierzchnie wszystkich zębów, nie pomijając ostatnich trzonowców ani wewnętrznej strony dolnych siekaczy.
• Stosuj odpowiednio dobraną pastę – pasta powinna zapobiegać powstawaniu i/lub wspomagać usuwanie osadu i być na tyle łagodna, aby nie powodowała pieczenia ani nasilenia podrażnienia.
• Czyść przestrzenie międzyzębowe raz dziennie – szczoteczka do zębów nie dociera skutecznie między zęby. Przy szerszych przestrzeniach najlepiej sprawdzają się szczoteczki międzyzębowe dobrane tak, aby przechodziły z lekkim oporem, ale nie raniły dziąseł. W bardzo ciasnych przestrzeniach najlepsze efekty przynosi nitkowanie zębów.
• Nie pomijaj krwawiących miejsc – delikatne krwawienie po rozpoczęciu oczyszczania zaniedbanych przestrzeni może wynikać z istniejącego stanu zapalnego. Rezygnacja z czyszczenia powoduje dalsze odkładanie płytki.
• Płyn do płukania traktuj jako uzupełnienie, nie zamiennik szczotkowania – może wspierać pielęgnację śluzówki, odświeżać oddech i docierać do miejsc trudniej dostępnych, ale sam nie usuwa mechanicznie biofilmu.
• Regularnie wymieniaj akcesoria – szczoteczkę manualną lub końcówkę szczoteczki elektrycznej warto wymienić, gdy włosie zaczyna się rozchylać, zwykle nie rzadziej niż co około trzy miesiące. Rozchodzące się włókna mogą świadczyć także o zbyt silnym nacisku podczas szczotkowania.
• Zapytaj higienistkę lub dentystę o dobór akcesoriów – rozmiar szczoteczek międzyzębowych, rodzaj szczoteczki i technika czyszczenia powinny uwzględniać szerokość przestrzeni, obecność recesji, aparatów, mostów, implantów lub protez.

Dieta nie zastąpi usuwania płytki nazębnej, ale wpływa na stan tkanek jamy ustnej i ogólną podatność organizmu na stan zapalny. Jadłospis powinien dostarczać białka, warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych oraz źródeł witamin i składników mineralnych.

Szczególne znaczenie ma odpowiednia podaż witaminy C, potrzebnej do syntezy kolagenu i zachowania prawidłowej struktury dziąseł; jej ciężki niedobór może powodować obrzęk i krwawienie.

Nie oznacza to jednak, że suplement witaminy C leczy typowe zapalenie dziąseł – przy prawidłowym odżywianiu najważniejsze pozostają higiena oraz leczenie przyczyny. Warto również ograniczać częste podjadanie słodyczy, które zwiększają ryzyko próchnicy, oraz unikać palenia tytoniu.

Kiedy krwawienie dziąseł wymaga wizyty u specjalisty?

Jeśli krwawienie pojawiło się po zmianie szczoteczki, zbyt energicznym nitkowaniu albo jednorazowym urazie, można przez kilka dni obserwować dziąsła, jednocześnie dbając o higienę. Jeżeli jednak objaw powtarza się codziennie, nie zmniejsza się po kilkunastu dniach prawidłowego dokładnego szczotkowania zębów i oczyszczania przestrzeni międzyzębowych albo wraca mimo wcześniejszej poprawy, warto umówić wizytę u dentysty lub higienistki stomatologicznej.

Specjalista oceni, czy przyczyną jest zalegająca płytka, kamień nazębny, nieprawidłowa technika czyszczenia, uraz mechaniczny czy rozwijająca się choroba przyzębia.

Szybszej konsultacji wymaga krwawienie samoistne, czyli pojawiające się bez szczotkowania lub dotykania dziąseł, a także krwawienie wyraźnie nasilone, jednostronne lub ograniczone do jednego miejsca. W takich przypadkach trzeba wykluczyć m.in. miejscowy uraz, stan zapalny wokół konkretnego zęba, źle dopasowaną pracę protetyczną albo zmianę w obrębie błony śluzowej.

Jeżeli krwawieniu z dziąseł towarzyszą siniaki pojawiające się bez wyraźnej przyczyny, częste krwawienia z nosa, przedłużone krwawienie po drobnych skaleczeniach, osłabienie lub gorączka, potrzebna jest również konsultacja z lekarzem. Dentysta ocenia stan jamy ustnej, natomiast lekarz rodzinny może zlecić badania ogólne, jeśli istnieje podejrzenie zaburzeń krzepnięcia, niedoborów lub choroby ogólnoustrojowej.

Nie należy odkładać wizyty również wtedy, gdy krwawienie pojawiło się po rozpoczęciu nowego leku lub zmianie jego dawki. Dotyczy to szczególnie preparatów wpływających na krzepnięcie krwi. Takich leków nie wolno samodzielnie odstawiać – decyzję o dalszym postępowaniu podejmuje lekarz po ocenie ryzyka krwawienia i korzyści z leczenia.